Cmentarz Centralny (dawny Hauptfriedhof)
przy ul. Ku S這鎍u (Pasewalker Chaussee) w Szczecinie

Wielki rozw鎩 miasta i powi瘯szenie liczby mieszka鎍闚 w zwi您ku ze zniesieniem twierdzy w Szczecinie w roku 1873 r., spowodowa造 konieczno嗆 wyznaczenia i zorganizowania wielkiego cmentarza komunalnego. Szereg nowych, dzielnicowych cmentarzy za這穎nych w XIX wieku by這 ju przepe軟ionych.

 

Kaplica Cmentarna Dominant cmentarza stanowi kaplica, podkre郵ona dodatkowo usytuowaniem na wzg鏎zu. Kaplica Cmentarna

Kaplica Cmentarna

Na lokalizacj nowoczesnego cmentarza wybrano grunty rolne w p責-zach. cz窷ci miasta, pomi璠zy drogami prowadz帷ymi do Berlina (ob. ob. ul. Mieszka I) i Pasewalku (ul. Ku S這鎍u), ograniczone lini kolejow. Cmentarz za這穎ny w latach 1899-1900.
Dnia 06.XII.1901 r. nast徙i這 otwarcie nekropolii. Cmentarz rozplanowano z wielkim rozmachem na docelowej powierzchni 153 ha, co stawia這 go w鈔鏚 trzech najwi瘯szych nekropolii w Europie (Ohlsdorfer Friedhof w Hamburgu, za這穎ny w 1877 r. o pow. 200 ha, Wiener Zentralfriedhof we Wiedniu, za這穎ny w 1874 r. o pow. 198 ha).
Brama g堯wna

Brama g堯wna

 

 

W latach 1901-03 zrealizowano projekty obiekt闚 m.in: bramy g堯wnej i budynku administracji. Na fotografii brama g堯wna pocz徠ku XX wieku.

 

Brama g堯wna

 

Brama g堯wna

Brama g堯wna

Generalny projekt za這瞠nia opracowa znakomity szczeci雟ki architekt Wilhelm Meyer-Schwartau. By on tak瞠 tw鏎c neoroma雟kiej kaplicy g堯wnej (1900-1902) oraz kompleksu budynk闚 obs逝gi cmentarza przy g堯wnej bramie (1901-03).
W zagospodarowaniu teren闚 cmentarza znacz帷y udzia mia pierwszy, d逝goletni dyrektor cmentarza Georg Hannig (1900-1928). Do 1918 r. na cmentarzu pochowano 57 tys. zmar造ch i zagospodarowano cz窷 wschodni i 鈔odkow. Nast瘼nie w latach mi璠zywojennych zacz皻o zagospodarowywa cz窷 zachodni cmentarza. Prace te kontynuowa kolejny dyrektor cmentarza Franz Herbert. W 1925 r. do kaplicy g堯wnej dobudowano krematorium.

Na cmentarzu powsta造 oryginalne obiekty sztuki nagrobnej, projektowane przez artyst闚 takiej miary co Ernst Barlach. Niezwyk貫 by造 tak瞠 inskrypcje nagrobne.
Ok. 1930 r. powsta豉 modernistyczna kaplica w cz窷ci zachodniej (rozebrana w 1984 r.). Do ko鎍a 1940 r. pochowano na cmentarzu ponad 117 tys. os鏏.

 

Nowa kaplica cmentarna

W okresie wojny pochowano tutaj tysi帷e ofiar nalot闚 bombowych na miasto. Po 1945 r. poch闚ki polskie przeprowadzano na terenach wolnych, nast瘼nie stopniowo likwidowano kwatery starsze. W struktur cmentarza w陰czono dawny cmentarz garnizonowy oraz tereny wojskowe. Obecnie powierzchnia cmentarza przekroczy豉 160 ha. Od 1945 r. do ko鎍a 2000 r. pochowano 139 tys. os鏏.

Grobowiec ma鹵e雟twa Haken闚 Grobowiec ma鹵e雟twa Haken闚. Hermann Haken (1828-1916) zas逝穎ny nadburmistrz Szczecina w latach 1878-1907.  
Kompozycja przestrzenna cmentarza jest wybitnym dzie貫m architektury krajobrazu powsta造m w ci庵u kilku dziesi璚ioleci na terenie bogato ukszta速owanym fizjograficznie o nieregularnym obrysie kszta速u parceli. Za這瞠nie szczeci雟kie nawi您uje do nekropolii hamburskiej, oparte jest na 陰czeniu r騜norodnych krajobraz闚 ogrodowych powi您anych w cz窷ci wschodniej uk豉dem owalnych alei. G堯wn monumentaln o za這瞠nia tworzy tarasowy uk豉d parter闚 z basenem prowadz帷ym od kaplicy g堯wnej w kierunku zachodnim do granicy cmentarza. Cz窷 鈔odkowa, zajmuj帷a w御ki obszar, 陰czy cz窷ci zachodni i wschodni, z symetrycznym uk豉dem kwater w odniesieniu do g堯wnej osi kompozycyjno-widokowej. Kszta速 nieregularnej zachodniej cz窷ci wyznaczaj dolinki biegn帷ych r闚nolegle do siebie strumieni: Cichej Wody i Jasnej Wody (prostopad造ch do g堯wnej osi). R闚nolegle do nich biegn g堯wne drogi, powi您ane prostopad造mi alejkami bocznymi, wyznaczaj帷ymi regularne prostok徠ne kwatery grzebalne.

KAPLICA CMENTARNA

Kompozycj przestrzeni tego wielkiego cmentarza - ogrodu, uk豉d sieci dro積ej i kwater buduje starannie zakomponowana ro郵inno嗆. Sk豉d drzewostanu obejmuje 415 gatunk闚 i odmian drzew i krzew闚 (stan z 1990 r.). Z drzew o parametrach pomnik闚 przyrody wymieni mo積a np.:

- ro郵iny nagonasienne :choiny kanadyjskie, cis pospolity, cyprysik Lawsona, -odm. niebieska, cyprysik nutkajski, -odm. zwisaj帷a, cyprysik groszkowy, -odm. pierzasta, ja這wiec wirgi雟ki, 篡wotnik olbrzymi, 篡wotnik wschodni, 篡wotnik zachodni,

- ro郵iny okrytonasienne : brzoza papierowa, brzoza brodawkowata, -odm. sto磬owata, buki zwyczajne, -odm. purpurowa, d帳 bezszypu趾owy, d瑿y czerwone, d瑿y szypu趾owe, grab pospolity, jarz帳 m帷zny, jarz瑿y szwedzkie, jesion pensylwa雟ki, jesion wynios造, klon jawor, -odm. ciemnopurpurowa, klon srebrzysty, leszczyny tureckie, platan klonolistny, wierzby bia貫, -odm. sto磬owata,


Opr鏂z architektury budowli cmentarnych i ogrodze zinwentaryzowano ponad 100-zachowanych obiekt闚 sepulkralnych, powsta造ch przed 1945 r. W okresie powojennym powsta造 dziesi徠ki interesuj帷ych pomnik闚 i obiekt闚 sepulkralnych upami皻niaj帷ych wydarzenia i osoby wa積e dla polskiego Szczecina i Pomorza Zachodniego.

 

Literatura :
- Cmentarz Centralny w Szczecinie, Praca pod red. Ryszarda Markowa, Szczecin 1988,
- Cmentarz Centralny Szczecina. Historia - tera幡iejszo嗆 - przysz這嗆. Konferencja 1 lipca 1997, AR Szczecin, 1997,
- Nekanda-Trepka J., Zabytkowa kaplica na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie. Restauracja i modernizacja, [w:] Sztuka cmentarna. Sympozjum ICOMOS w 1993 r., Wroc豉w 1995,
- Op璚howski M., Cmentarze Szczecina - problemy ochrony konserwatorskiej, [w:] Kultura i sztuka Szczecina w l. 1800-1945. Seminarium SHS w 1998 r., Szczecin 1999,
- Ziele Szczecina. Ilustrowany przewodnik dendrologiczny, Szczecin, 2000.
Oprac. Miros豉w Op璚howski


Fragment cmentarza z mostkiem

Miros豉w Op璚howski
Historyk sztuki, Wojew鏚zki Urz康 Ochrony Zabytk闚 w Szczecinie.
Kieruje dzia貫m rejestru i dokumentacji zabytk闚 Wojew鏚zkiego Oddzia逝 S逝瘺y Ochrony Zabytk闚 w Szczecinie. Zainteresowania badawcze: historia i konserwacja ogrod闚 i park闚, cmentarzy, architektury militarnej, urbanistyka miast zabytkowych, zabytki kultury 篡dowskiej, problematyka prawno-w豉sno軼iowa nieruchomo軼i zabytkowych. Publikacje dotycz帷e park闚 i cmentarzy historycznych.
Kontakt: tel. (0 91) 433 70 66, e-mail

Mapa Cmentarza Centralnego


Inne nasze strony o podobnej tematyce:
Lapidarium w Kobylance
Cmentarz w Binowie

Galeria
Powr鏒